รู้หรือไม่ ครั้งหนึ่งชาวไทยเคยส่งคนไปรื้อปราสาทขอมนครวัดเพื่อนำกลับมายังกรุงเทพ

<เมื่อไพร่ถูกเกณฑ์ให้ไปรื้อปราสาทขอม แล้วปะทะกับชาวเขมร>
.
ในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ที่เขียนขึ้นโดย เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) มีตอนหนึ่งที่บันทึกเกี่ยวกับการที่ไพร่ในสมัยรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.4) ถูกเกณฑ์ให้ไปรื้อปราสาทขอมในประเทศกัมพูชา และย้ายมาตั้งที่สยามแทน
.

แรกเริ่ม พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริให้ไปรื้อ "ปราสาทหินนครวัด" ที่ตั้งอยู่ที่เมืองเสียมเรียบ หรือ เสียมราฐ มาไว้ยังกรุงเทพฯ และเพชรบุรี แต่มีขุนนางกราบทูลทัดทานเอาไว้เนื่องจากเห็นว่าปราสาทนครวัดนั้นมีขนาดใหญ่โตเกินกว่าที่จะรื้อมาได้
.
"พระสุวรรณพิศาล ขุนชาติวิชา ออกไปเที่ยวดูที่เมืองหลวง พระนครธมพระนครวัด กลับมากราบทูลว่า...มีแต่ปราสาทใหญ่ๆทั้งนั้น จะรื้อเอาเข้ามาเป็นจะไม่ได้"
.

ดังนั้นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯให้ทำการย้าย "ปราสาทตาพรหม" ที่มีขนาดย่อมกว่า โดยให้เกณฑ์ไพร่จำนวน 2000 คน แบ่งออกเป็นผลัดละ 500 คน โดยให้ทำการทำพิธีบวงสรวงก่อนจะเดินทางไปขนย้ายปราสาท ซึ่งขณะนั้นในปี 2403 ตรงกับรัชสมัยของพระเจ้านโรดมแห่งกัมพูชา
.

อย่างไรก็ตาม การขนย้ายปราสาทในครั้งนี้ก็ยังคงไม่สำเร็จ เนื่องจากบรรดาไพร่และขุนนางที่คุมกำลังไปขนย้ายปราสาทพบกับกลุ่มชาวเขมรและสู้รบกัน โดยในพระราชพงศาวดารบันทึกเอาไว้ว่า
.
"มีเขมรประมาณ 300 คนออกมาแต่ป่า เข้ายิงฟันพวกรื้อปราสาท ฆ่าพระสุวรรณพิศาลตายคน 1 พระวังตายคน 1 บุตรพระสุวรรณพิศาลตายคน 1 ไล่แทงฟันพระมหาดไทย พระยกกระบัตรป่วยเจ็บหลายคน แต่ไพร่นั้นไม่ทำอันตรายแล้วหนีเข้าป่าไป"

.
เมื่อการรื้อปราสาทไม่เป็นผลสำเร็จ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดให้จำลองปราสาทนครวัดเอาไว้ในวัดพระแก้วแทน
...
ที่มา ชาญวิทย์ เกษตรศิริ. "เกร็ดประวัติศาสตร์-การรื้อปราสาทขอม สมัยรัชกาลที่ 4". มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.